Thuisonderwijs en burgerschap

De vraag of thuisonderwijs leidt tot een voorspoedige sociale ontwikkeling en tot goed burgerschap wordt vaak gesteld. Resultaten van onderzoeken uit verschillende westerse landen geven hierop een antwoord. Die resultaten zijn bovendien te begrijpen vanuit recente theorievorming in de ontwikkelingspsychologie.

De Amerikaanse onderzoeker Brian Ray van het National Home Education Research Institute (NHERI) bevroeg in 2003 rond de 7000 langdurig thuis onderwezen (jong)volwassenen naar hun ervaringen en tevredenheid over thuisonderwijs en hun verdere onderwijs- en werkloopbaan. Daaruit kwam onder andere:

• 74% van 18 tot 24 jaar had een of andere graad van hoger onderwijs gehaald, tegen 46% van de Amerikaanse bevolking in het algemeen. N.B.: 49% van de respondenten in dit onderzoek studeerde nog full-time en velen van hen waren nog te kort bezig om een graad te hebben kunnen halen.
• 71% percent nam deel aan een gemeenschapsactiviteit (zoals het coachen van een sportteam, vrijwilligersactiviteit op een school of activiteit in een kerk of buurtvereniging), tegen 37% van de Amerikanen van overeenkomstige leeftijd.
• 4.2% van de thuis onderwezen volwassenen beschouwden politiek en regering als te gecompliceerd om te begrijpen, tegenover 35% van de Amerikaanse volwassenen in algemeenheid.
• 76% van de thuis onderwezen volwassenen van 18 tot 24 jaar oud hadden in de afgelopen vijf jaar hun stemrecht uitgeoefend, tegenover slechts 29% van de Amerikaanse bevolking van overeenkomstige leeftijd.
• 95% van de thuis onderwezen volwassen respondenten waren blij dat zij thuisonderwijs hadden gekregen. Naar hun mening heeft thuisonderwijs hen niet gehinderd in hun loopbaan en onderwijspad. 82% zou de eigen kinderen later thuisonderwijs willen geven. Van de 812 deelnemers, die kinderen van 5 jaar of ouder hadden, gaf 74% aan zelf thuisonderwijs te geven.

www.nheri.org/Home-Educated-and-Now-Adults.html

In 2009 rapporteerden onderzoekers in Canada hun vragenonderzoek naar een groep van meer dan 200 thuis onderwezenen van tussen 15 en 34 jaar oud, waarvan de ouders in 1994 al eens eerder aan een onderzoek hadden meegedaan.

De uitkomsten kwamen overeen met die van Ray in 2003. De deelnemers in de onderzochte groep hadden meer dan gemiddeld voor de Canadese bevolking een bachelors-graad of hoger behaald, waren vaker betrokken in maatschappelijke activiteiten, hechtten meer waarde aan hun levensbeschouwing, hadden meer bronnen van inkomen, werkten vaker als zelfstandigen en gaven een hogere tevredenheid met hun leven op. Zij waren fysiek actief, hadden een hoger inkomen dan gemiddeld voor hun leeftijd en waren in het bijzonder meer dan gemiddeld actief in cultuur en vrijetijdsbesteding. Zij waren niet vaker reeds getrouwd dan hun Canadese leeftijdscatergorie als geheel, maar hadden, als zij getrouwd waren, wel meer kinderen.

De respondenten benoemden als meest positieve apecten van het hebben ontvangen van thuisonderwijs sterke relaties, gelegenheid tot verrijking, flexibiliteit in de onderwijsplanning, individualiteit van tempo en programma’s, ontwikkeling van onafhankelijkheid en de superieure kwaliteit van het genoten onderwijs. Als negatieve aspecten werden genoemd sociale vooringenomenheid jegens thuisonderwijs en, bij een aantal respondenten, sociale problemen, beperkingen in het curriculum en wat moeite met aanpassen aan klassikaal onderwijs. Sommigen vroegen zich af of hun gezin niet onder stress stond tijdens het thuisonderwijs.
15 Years Later: Home-Educated Canadian Adults (pdf)

In 2010 kwam de Zwitsere thuisonderwijsvereniging Bildung zu Hause met een verslag van 58 referenties van bedrijfsleiders en schoolleraren over jongeren die vanuit thuisonderwijs onder hun hoede terechtkwamen. Hun bevindingen zijn bovengemiddeld positief. De jongeren kwamen naar voren als klantgericht, voorzien van een goede werkhouding, gemotiveerd tot leren en bovendien prettig en stabiel in de sociale omgang. De onderzoeker heeft geen enkele negatieve referentie over een thuis onderwezene ontvangen.
Bildung zu Hause: Privatunterricht und Sozialisation (pdf)

In Nederland onderzochten Blok, Triesschein en Karsten van het Kohnstamminstituut in opdracht van het ministerie van OCW in 2010 de uitstroom uit thuisonderwijs in Nederland naar werk of regulier vervolgonderwijs. Zij vonden daarbij 16 uitgestroomde jongeren. Volgens hun ouders waren zij op een plaats terechtgekomen van waaruit ze zich zonder problemen verder hebben kunnen ontwikkelen. Verscheidene ouders merken op dat hun kinderen sociaal sterk in hun schoenen staan. De uitkomsten bij de onderzochte groep van negen gezinnen lijken niet af te wijken van de uitkomsten van onderzoek in de Verenigde Staten en Canada.
Vervangend onderwijs aan kinderen van ouders met een richtingbezwaar; aanvullend onderzoek (pdf)

Op basis van deze uitkomsten kan in rede worden verwacht dat thuisonderwijs de ontwikkeling van burgerschap en sociale integratie in de Nederlandse en andere westerse samenlevingen bevordert en versterkt.

Een verklaring voor deze bekrachtigende werking van thuisonderwijs wordt aangereikt door de Canadese ontwikkelingspsycholoog Gordon Neufeld. Deze stelt voorop dat hechting aan en oriëntatie op betrokken volwassenen van primair belang zijn in de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Als deze volwassenenoriëntatie wordt vervangen door oriëntatie op leeftijdgenoten, loopt hun rijping naar volwassenheid gevaar. Neufeld ziet in thuisonderwijs een goede mogelijkheid om oriëntatie op betrokken volwassenen (zoals ouders) te versterken en ontwikkelingsproblemen van kinderen voorkomen dan wel te remediëren.

Overigens volgt uit Neufeld’s theorie niet dat alle kinderen per se voor hun rijping thuisonderwijs zouden moeten krijgen. Een op het individuele kind betrokken schoolleraar of mentor buiten het gezin kan de geestelijke rijping eveneens bevorderen.
www.gordonneufeld.com/homeschool.html