NVvTO, Onderzoek door de NVvTO. Een vragenlijstonderzoek onder leden (2026)
Onderzoek van de NVvTO onder 556 respondenten, waarvan 183 thuisonderwijs kinderen. Het onderzoek geeft een beeld van wat kinderen vinden van thuisonderwijs, de invulling van het onderwijs, socialisatie, zelfvertrouwen en uitstroom naar vervolgopleidingen.

Sperling, Joke (2025). Thuisonderwijs en de vrijstelling wegens richtingsbedenkingen: een Babylonische spraakverwarring. Tijdschrift voor Onderwijsrecht, april 2025, nr. 1, 9-29.

Een zeer leesbaar, recent en boeiend historisch overzicht van de vrijstelling wegens richtingsbedenkingen.

Kleijne, Wm (2022). Onderwijs ook thuis. De andere leerweg – facetten van het thuisonderwijs. Actuele onderwerpen 3100, Stichting VIOI (Instituut voor Individuele Ontwikkeling).
In de serie Actuele Onderwerpen informeren experts op compacte, gedegen en toegankelijke wijze over onderwijs. Een overzicht van de leerplicht in Nederland en daarbuiten, de vormgeving van thuisonderwijs en toezicht daarop.

Blok, Henk en Joke Sperling (2012) Thuisonderwijs in Nederland en Vlaanderen: een review. Pedagogiek 32, nr 3 (2012), p234-250.

https://dspace.library.uu.nl/handle/1874/259336 

Zeer complete verzameling van alle tot dan toe uitgevoerde onderzoeken naar de Nederlandse en Vlaamse thuisonderwijs-situaties, inclusief vergelijking tussen beide. Uit dit overzicht blijkt dat dit onderwijs (zeer) goede resultaten oplevert op gebied van sociaal-emotionele en academische vorming.

Sperling, Joke (2010). ‘Moet jij niet naar school?’: Een onderzoek naar de juridische aspecten van thuisonderwijs vanuit Nederlands en rechtsvergelijkend perspectief. Proefschrift Erasmus Universiteit Rotterdam.
https://repub.eur.nl/pub/20980 

Een uitgebreide analyse van de leerplichtwet en hoe thuisonderwijs daarbinnen (kan) vallen, inclusief een voorbeeld-wettekst, waaruit blijkt dat thuisonderwijs een plaats kan innemen binnen de Nederlandse leerplichtwet en overige wetten.

Blok, Henk (2004). Is school echt zo belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind? JSW. 89/1. pp. 29-32.

https://www.thuisonderwijs.nl/wp-content/uploads/2019/04/blok-is-school-echt-zo-belangrijk-voor-de-sociaal-emotionele-ontwikkeling.pdf 

Op wetenschappelijke leest geschoeid opinieartikel waarin de auteur uiteenzet waarom schoolgang geen garantie is voor een goede sociaal-emotionele vorming: het feit dat een thuisgeschoold kind niet naar school gaat zorgt er zeker niet per definitie voor dat de sociaal-emotionele vorming in het geding komt.

Blok, H. (Henk), Triesscheijn, B. en Karsten, S. (2010) Vervangend onderwijs aan kinderen van ouders met een richtingbezwaar; aanvullend onderzoek. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
Vervangend onderwijs, aanvullend onderzoek. 

Blok, H. (Henk) en Karsten, S. (2008) Vervangend onderwijs aan kinderen van ouders met een richtingbezwaar. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut.
Vervangend onderwijs, onderzoek

Deze twee onderzoeken samen zijn in opdracht van OCW gedaan onder een behoorlijk representatieve steekproef van de thuisonderwezen kinderen met een vrijstelling 5 onder b. Uit deze onderzoeken bleek onder meer dat alle onderzochte leerlingen onderwijs ontvingen, dat dat onderwijs van vergelijkbare kwaliteit was als schoolgaande kinderen ontvangen, zij het dat de inhoud vaak verrijkt was met religieus onderwijs, extra of andere vreemde talen en praktische vaardigheden, en dat deze kinderen zonder problemen doorstromen naar werk of vervolgstudie. Hoewel de vorm van het onderwijs vaak (zeer) sterk afweek van wat op school gebruikelijk is, zorgde dat dus niet voor afwijkende resultaten. Ook op sociaal-emotioneel vlak blijken de kinderen zich goed te ontwikkelen, ouders voorzien in ruime gelegenheid tot socialisatie in veel verschillende settingen en met diverse groepen mensen.

Andersson Elffers Felix, Toezicht op thuisonderwijs (2006)

Er wordt ingegaan op de vraag aan welke eisen toezicht op thuisonderwijs moet voldoen, in afwijking van het schoolonderwijs. Er wordt geconcludeerd dat bij het inrichten van toezicht rekening moet worden gehouden met internationale verdragen en grondwettelijke kaders, de praktijk van het thuisonderwijs in Nederland, buitenlandse ervaringen en de kenmerken van het Nederlandse onderwijssysteem ten opzichte van andere Europese onderwijssystemen.

Mena Khairy Eldeeb, et al., (2024). Exploring Homeschooling: In-depth Meta-Analysis of Its Impact on Learning Motivation and Factors Influencing Family Choices, International Journal of Learning, Teaching and Educational Research Vol. 23, No. 4, pp. 432-461.
https://ijlter.org/index.php/ijlter/article/view/10065

De meta-analyse geeft een actueel overzicht van hoe thuisonderwijs werkt en wat dit betekent voor het onderwijs van de toekomst. Uit 18 geselecteerde studies blijkt dat thuisonderwijs een positieve invloed heeft op de motivatie van kinderen doordat het hun betrokkenheid en interesse vergroot.

Valiente, C. (Carlos), Tracy L. Spinrad, Nancy Eisenberg & Brian Ray (2024) A Heuristic Model to Guide the Study of Homeschoolers’ Academic Competence, Journal of School Choice, 18:4, 668-682, https://doi.org/10.1080/15582159.2024.2422249 

Deze studie geeft een zeer goed overzicht van de (zeer) recente research naar thuisonderwijs wereldwijd. Daarnaast is het een zeer interessant onderzoek dat een model voorstelt om thuisonderwezen kinderen met elkaar te kunnen vergelijken, in plaats van met schoolonderwezen kinderen, op basis van kind-, gezins-, omgevings- en onderwijsgebonden factoren.

Kunzman, Robert en Milton Gaither. (2020) Homeschooling: An Updated Comprehensive Survey of the Research. Other Education: The Journal of Educational Alternatives Vol 9, Issue 1, 253-336. https://www.researchgate.net/publication/374195331 

Nog een zeer groot recent vergelijkend onderzoek naar thuisonderwijs. In dit onderzoek zijn ook resultaten uit andere landen dan de VS opgenomen; het beeld is daarmee mogelijk beter te veralgemeniseren. De uitkomsten zijn desalniettemin sterk vergelijkbaar met die van Ray: academisch doen thuisonderwezenen het over het algemeen prima, hoewel er uitzonderingen bestaan in zowel uiterst positieve als uiterst negatieve richting. Qua sociaal-emotionele ontwikkeling is het beeld ook in deze vergelijkende studie bijzonder gunstig.

Ray, Brian D. (2017) A systematic review of the empirical research on selected aspects of homeschooling as a school choice. JOURNAL OF SCHOOL CHOICE Vol 11, NO. 4, 604–621. https://doi.org/10.1080/15582159.2017.1395638 

Een van de grootste recente vergelijkende onderzoeken naar de thuisonderwijs-situatie in de VS. Onder andere werd gekeken naar de academische uitkomsten, de sociale ontwikkeling en hoe volwassen geworden thuisonderwezenen terecht komen in de maatschappij. De meerderheid van peer-reviewed studies laat een positief effect van thuisonderwijs boven institutionele scholen zien op het gebied van academische uitkomsten, hoewel enkele studies gemengde of negatieve resultaten lieten zien. Wat betreft de sociaal-emotionele ontwikkeling blijkt uit de overgrote meerderheid van studies duidelijke positieve uitkomsten voor thuisonderwezenen in vergelijking tot degenen die school-onderwijs hebben ontvangen. De meerderheid van studies laat ook positieve uitkomsten zien wat betreft het relatieve succes van hen die volwassen zijn geworden in vergelijking tot hen die naar school waren geweest.

NCEE Reports (2026) School Choice. A global snapshot. https://ncee.org/school-choice-a-global-snapshot/

Een rapport over schoolkeuzebeleid in OESO-landen. Thuisonderwijs wordt gepresenteerd als een groeiend fenomeen binnen het bredere kader van schoolkeuze. 

Thuisonderwijs wordt gezien als een optie die bijdraagt aan de diversiteit van onderwijs.

UNESCO (2025) Homeschooling Through a Human Rights Lens. https://doi.org/10.54675/CSLU9233. 

Zeer recente publicatie van de Verenigde Naties die uiteenzet dat thuisonderwijs een belangrijke manier kan zijn om het recht op onderwijs aan íeder kind te garanderen. Er is veel aandacht voor toezicht en hoe dat in verschillende landen georganiseerd wordt, wat werkt en wat minder goed werkt voor de staten. De publicatie is gericht op landspolitici die zich met dit vraagstuk bezighouden.

Chinazzi, Anna (2023). A Social Contract for Home Education: A Framework for the Homeschooling Debate, Journal of Phenomenology and Education. Vol.27 n.65, 35-48.
https://doi.org/10.6092/issn.1825-8670/15312

Op basis van het UNESCO rapport ‘Reimagining our futures together: A new social contract for education’ (2021) wordt een sociaal en juridisch kader voorgesteld waarin drie legitieme belangen worden erkend: de verantwoordelijkheid van een overheid om te voorzien in onderwijs, de rechten en verantwoordelijkheden van ouders en het recht van het kind. Op basis hiervan kan een gesprek ontstaan tussen alle betrokken partijen over de toekomst van (thuis)onderwijs en beleidsbeslissingen die recht doen aan de complexiteit van het vraagstuk.

Eurydice Report (2018), Home Education Policies in Europe: Primary and Lower Secondary Education
https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/home-education-policies-europe-primary-and-lower-secondary-education

Het rapport bespreekt de regelgeving en praktijken rond thuisonderwijs in verschillende Europese landen. Het rapport toont aan dat thuisonderwijs als een legitiem alternatief voor regulier onderwijs wordt beschouwd, mits het voldoet aan de nationale onderwijsdoelen.