Sperling, Joke (2010). ‘Moet jij niet naar school?’: Een onderzoek naar de juridische aspecten van thuisonderwijs vanuit Nederlands en rechtsvergelijkend perspectief. Proefschrift Erasmus Universiteit Rotterdam.

Een uitgebreide analyse van de leerplichtwet en hoe thuisonderwijs daarbinnen (kan) vallen, inclusief een voorbeeld-wettekst, waaruit blijkt dat thuisonderwijs een plaats kan innemen binnen de Nederlandse leerplichtwet en overige wetten.

Sperling, Joke (2025). Thuisonderwijs en de vrijstelling wegens richtingsbedenkingen: een Babylonische spraakverwarring. Tijdschrift voor Onderwijsrecht, april 2025, nr. 1, 9-29.

Een zeer leesbaar, recent en boeiend historisch overzicht van de vrijstelling wegens richtingsbedenkingen.

Blok, Henk en Joke Sperling (2012) Thuisonderwijs in Nederland en Vlaanderen: een review. Pedagogiek 32, nr 3 (2012), p234-250.

Zeer complete verzameling van alle tot dan toe uitgevoerde onderzoeken naar de Nederlandse en Vlaamse thuisonderwijs-situaties, inclusief vergelijking tussen beide. Uit dit overzicht blijkt dat dit onderwijs (zeer) goede resultaten oplevert op gebied van sociaal-emotionele en academische vorming.

Blok, Henk (2004). Is school echt zo belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van het kind? JSW. 89/1. pp. 29-32.

Op wetenschappelijke leest geschoeid opinieartikel waarin de auteur uiteenzet waarom schoolgang geen garantie is voor een goede sociaal-emotionele vorming: het feit dat een thuisgeschoold kind niet naar school gaat zorgt er zeker niet per definitie voor dat de sociaal-emotionele vorming in het geding komt.

Blok, H. (Henk) en Karsten, S. (2008) Vervangend onderwijs aan kinderen van ouders met een richtingbezwaar. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut.

Blok, H. (Henk), Triesscheijn, B. en Karsten, S. (2010) Vervangend onderwijs aan kinderen van ouders met een richtingbezwaar; aanvullend onderzoek. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Deze twee onderzoeken samen zijn in opdracht van OCW gedaan onder een behoorlijk representatieve steekproef van de thuisonderwezen kinderen met een vrijstelling 5 onder b. Uit deze onderzoeken bleek onder meer dat alle onderzochte leerlingen onderwijs ontvingen, dat dat onderwijs van vergelijkbare kwaliteit was als schoolgaande kinderen ontvangen, zij het dat de inhoud vaak verrijkt was met religieus onderwijs, extra of andere vreemde talen en praktische vaardigheden, en dat deze kinderen zonder problemen doorstromen naar werk of vervolgstudie. Hoewel de vorm van het onderwijs vaak (zeer) sterk afweek van wat op school gebruikelijk is, zorgde dat dus niet voor afwijkende resultaten. Ook op sociaal-emotioneel vlak blijken de kinderen zich goed te ontwikkelen, ouders voorzien in ruime gelegenheid tot socialisatie in veel verschillende settingen en met diverse groepen mensen.

Effecten thuisonderwijs

Ray, Brian D. (2017) A systematic review of the empirical research on selected aspects of homeschooling as a school choice. JOURNAL OF SCHOOL CHOICE Vol 11, NO. 4, 604–621.

Een van de grootste recente vergelijkende onderzoeken naar de thuisonderwijs-situatie in de VS. Onder andere werd gekeken naar de academische uitkomsten, de sociale ontwikkeling en hoe volwassen geworden thuisonderwezenen terecht komen in de maatschappij. De meerderheid van peer-reviewed studies laat een positief effect van thuisonderwijs boven institutionele scholen zien op het gebied van academische uitkomsten, hoewel enkele studies gemengde of negatieve resultaten lieten zien. Wat betreft de sociaal-emotionele ontwikkeling blijkt uit de overgrote meerderheid van studies duidelijke positieve uitkomsten voor thuisonderwezenen in vergelijking tot degenen die school-onderwijs hebben ontvangen. De meerderheid van studies laat ook positieve uitkomsten zien wat betreft het relatieve succes van hen die volwassen zijn geworden in vergelijking tot hen die naar school waren geweest.

Kunzman, Robert en Milton Gaither. (2020) Homeschooling: An Updated Comprehensive Survey of the Research. Other Education: The Journal of Educational Alternatives Vol 9, Issue 1, 253-336.

Nog een zeer groot recent vergelijkend onderzoek naar thuisonderwijs. In dit onderzoek zijn ook resultaten uit andere landen dan de VS opgenomen; het beeld is daarmee mogelijk beter te veralgemeniseren. De uitkomsten zijn desalniettemin sterk vergelijkbaar met die van Ray: academisch doen thuisonderwezenen het over het algemeen prima, hoewel er uitzonderingen bestaan in zowel uiterst positieve als uiterst negatieve richting. Qua sociaal-emotionele ontwikkeling is het beeld ook in deze vergelijkende studie bijzonder gunstig.

Valiente, C. (Carlos), Tracy L. Spinrad, Nancy Eisenberg & Brian Ray (2024) A Heuristic Model to Guide the Study of Homeschoolers’ Academic Competence, Journal of School Choice, 18:4, 668-682,

Deze studie geeft een zeer goed overzicht van de (zeer) recente research naar thuisonderwijs wereldwijd. Daarnaast is het een zeer interessant onderzoek dat een model voorstelt om thuisonderwezen kinderen met elkaar te kunnen vergelijken, in plaats van met schoolonderwezen kinderen, op basis van kind-, gezins-, omgevings- en onderwijsgebonden factoren.

UNESCO (2025) Homeschooling Through a Human Rights Lens.

Zeer recente publicatie van de Verenigde Naties die uiteenzet dat thuisonderwijs een belangrijke manier kan zijn om het recht op onderwijs aan íeder kind te garanderen. Er is veel aandacht voor toezicht en hoe dat in verschillende landen georganiseerd wordt, wat werkt en wat minder goed werkt voor de staten. De publicatie is gericht op landspolitici die zich met dit vraagstuk bezighouden.